Społeczne przeciąganie liny, czyli jak efektywnie wykorzystać funduszu sołecki

Fundusz sołecki w gminach wiejskich jest rozwiązaniem, które pomaga zwiększyć zaangażowanie mieszkańców w życie lokalnej społeczności. Władzom jego wdrożenie umożliwia natomiast usprawnienie procesu zarządzania gminą i wprowadzenie czytelnego podziału zadań i odpowiedzialności.

Co to jest fundusz sołecki i jakie daje korzyści?

Fundusz sołecki to środki wyodrębnione z budżetu gminy, zagwarantowane na realizację przedsięwzięć służących poprawie życia mieszkańców. Wyboru zadań do realizacji, w ramach dostępnych dla danego sołectwa funduszy, dokonują jego mieszkańcy podczas zebrania wiejskiego. Ich wpływ jest realny, gdyż sami decydują o tym, co ma być zrealizowane w ich miejscowości. Stwarza to szanse na zwiększenie zaangażowania mieszkańców w sprawy sołectwa. Mogą zgłaszać swoje pomysły i mają prawo głosu. Ponieważ zawsze potrzeby są większe od możliwości ich zaspokojenia, uczą się również gospodarności i planowania długofalowego. Stają się współodpowiedzialni za wybrane i zrealizowane zadania, w myśl zasady, że ludzie biorą odpowiedzialność tylko za to, co sami stworzą.

Jest to także szansa na zmniejszenie kosztów realizacji poszczególnych zadań. Wójtowi zwykle trudno pozyskać wolontariuszy, czy też sponsora, który wspomoże przedsięwzięcie wkładem finansowym lub rzeczowym. Gdy jednak z taką inicjatywą wyjdzie sołtys lub mieszkańcy, to łatwiej takie wsparcie uzyskać. W sołectwach gdzie wśród mieszkańców są odpowiedni specjaliści, możliwe jest samodzielne ułożenie chodnika, wykonanie remontu świetlicy, czy też zbudowanie boiska do gry w siatkówkę. Sołtysi bardzo często pozyskują również dodatkowych sponsorów, którzy przekazuję materiały rzeczowe (np. słodycze na dzień dziecka) lub nieodpłatnie świadczą usługi (np. praca koparko-ładowarki).

Władze gminy ponadto zyskują równomierny rozwój sołectw. Dzięki funduszowi sołeckiemu, naliczanemu zgodnie z ustawą, każde sołectwo ma co roku zapewnione własne środki finansowe. Dodatkowo ten sposób wyboru zadań do realizacji, zdejmuje z wójta konieczność podejmowania setek decyzji o wydatkowaniu drobnych kwot. Władze sołectwa biorą na siebie odpowiedzialność za rozwój sołectwa, a władze gminy mogą dzięki temu skupić się na realizacji bardziej złożonych i kosztownych zadań.

Dodatkową zachętą do wdrażania funduszu sołeckiego w gminach, jest refundacja z budżetu państwa do 20%, 30% czy nawet 40% poniesionych wydatków w zależności od wykonanych dochodów bieżących. W ustawie o funduszu sołeckim zapisano maksymalny limit wydatków z budżetu państwa dla każdego roku budżetowego, więc przy rosnącym zainteresowaniu gmin tym rozwiązanie, rzeczywista stopa refundacji może być o kilka lub nawet kilkanaście punktów procentowych niższa.

Wśród wad tego sposobu dystrybuowania środków wymienia się przede wszystkim dodatkowe formalności związane z wyborem i realizacją przedsięwzięć. Dla niektórych władz samorządowych niedogodnością może być znaczne zmniejszenie wpływu na wybór realizowanych zadań. Gdy wdrożony jest Fundusz Sołecki, to nie wójt podejmuje decyzje, tylko sami mieszkańcy.

WadyZalety
– biurokracja,
– zmniejszenie wpływu władz gminy na realizowane w sołectwach przedsięwzięcia,
– możliwość powstania konfliktów lokalnych przy podziale środków.







– mieszkańcy sami decydują na co przeznaczyć środki,
– każde sołectwo co roku ma określone fundusze na własne działania,
– zwiększa się zaangażowanie mieszkańców w sprawy sołectwa,
– sołectwa dzięki społecznemu zaangażowaniu mieszkańców są w stanie zrealizować zadania taniej niż władze gminy,
– refundacja z budżetu państwa części poniesionych wydatków.

Jak wyliczyć wysokość funduszu dla sołectwa?

Zgodnie z ustawą o funduszu sołeckim, rada gminy, w terminie do 31 marca poprzedzającego rok budżetowy, może podjąć uchwałę o wyodrębnieniu funduszu. Uchwała taka ma zastosowania również w kolejnych latach. Następnie, do 31 lipca, wójt przekazuje informację o wysokości środków przypadających poszczególnym sołectwom. Ichwysokość oblicza się na podstawie wzoru:

F = ( 2 + Lm/ 100 ) x Kb, w którym poszczególne symbole oznaczają:

F – wysokość środków przeznaczonych na dane sołectwo. Nie może być jednak wyższa niż dziesięciokrotność Kb,

Lm– liczbę mieszkańców sołectwa według stanu na dzień 30 czerwca roku poprzedzającego rok budżetowy, określoną na podstawie prowadzonego przez gminę zbioru danych stałych mieszkańców,

Kb– kwotę bazową, obliczoną jako iloraz wykonanych dochodów bieżących danej gminy oraz liczby mieszkańców zamieszkałych na obszarze danej gminy, według stanu na dzień 31 grudnia ustalonej przez GUS. Jest ona obliczana na podstawie danych za rok poprzedzający rok budżetowy o dwa lata.

Przykładowo, chcąc wyliczyć wysokość funduszu sołeckiego na 2019 r. dla miejscowości X z gminy Y, potrzebne są następujące dane:

  • liczba mieszkańców sołectwa X wg stanu na dzień 30 czerwca 2018 r.
    • np. Lm= 289
  • wykonanie dochodów bieżących gminy Y w 2017 r.
    • np. 22.707.999,42 zł
  • liczba mieszkańców zamieszkałych na obszarze gminy Y, według stanu na dzień 31 grudnia 2017 r. ustalonej przez GUS
    • np. 4.838.

Na podstawie powyższych danych można obliczyć kwotę bazową:

Kb= 22.707.999,42 zł / 4.838 = 4.693,67 zł

Teraz można przystąpić do obliczenia wysokości środków funduszu sołeckiego dla danego sołectwa:

F = ( 2 + Lm/ 100 ) x Kb= ( 2 + 289 / 100) x 4.693,67 zł = (2 + 2,89) x 4.693,67 = 4,89 x 4.693,67 zł = 22.952,06 zł

Wysokość funduszu sołeckiego dla miejscowości X na 2019 r. wynosi, więc 22.952,06 zł.

Podział zadań

Wydzielenie funduszu sołeckiego oznacza, że władze gminy ponad 1% wydatków bieżących przeznaczają na zadania realizowane przez sołectwa. Kwota ta, ogranicza możliwości ponoszenia wydatków przez gminę na inne przedsięwzięcia. Ważnym aspektem jest, więc przekazanie mieszkańcom zarówno przywileju dotyczącego wydatkowania środków, jak i odpowiedzialności za podjęte decyzje.

Najlepszym rozwiązaniem w tym zakresie jest dokonanie klarownego podziału zadań. Władze gminy (wójt i rada gminy) powinni zostawić w swojej gestii duże inwestycje, zadania średnio oraz bardzo drogie i skomplikowane. Natomiast sołectwa (rada sołecka i mieszkańcy) mogą zająć się zadaniami mniejszymi, nieskomplikowanymi i dotyczącymi danej wsi. Przedsięwzięcia takie jak remont świetlicy, renowacja boiska sportowego, rozbudowa lub modernizacja placu zabaw, zagospodarowanie przestrzeni publicznej, organizacja festynów, wyjazdów i imprez mogą być z powodzeniem przekazane sołectwom.

Przedstawiciele sołectw muszą dokładnie przeanalizować wszystkie potrzeby i wybrać te zadania, które są najbardziej istotne. Jeśli mieszkańcy zapomną o jakimś wydatku lub nie zdecydują się go finansować w ramach funduszu sołeckiego, to zgodnie z dokonanym podziałem zadań nie powinno być możliwości pokrycia go z innych źródeł. Odpowiedzialność za brak realizacji przedsięwzięcia będącego zadaniem sołectwa musi spocząć na jej mieszkańcach. Wymaga to pewnej konsekwencji w postępowaniu wójta i rady. Organy te nie powinny ulegać presji na dodatkowe finansowanie zadań będących w gestii sołectw.

Przykładowo, wieś przeznaczyła 6 tys. zł na stroje sportowe, a następnie zwraca się do wójta gminy o sfinansowanie progu zwalniającego na drodze osiedlowej. We wniosku podkreślona jest konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dzieciom poruszającym się tą drogą. W takiej sytuacji wójt powinien uznać jednak, iż problem ten nie jest zbyt istotny dla mieszkańców, skoro sołectwo wolało dostępne środki przeznaczyć na stroje sportowe.

Przykładowy podział zadań pomiędzy sołectwo i władze gminy:

ObszarZadania sołectwa Zadania władz gminy
Świetlice wiejskie– remonty takie jak malowanie,
wymiana stolarki okiennej i drzwiowej,
– zakup wyposażenia,
– remont dachu, głównej instalacji elektrycznej,
– termomodernizacja budynku,
Boiska sportowe– budowa boisk do siatkówki,
– modernizacja boisk,
– budowa nowych boisk do piłki nożnej,
– modernizacja boisk przy szkołach,
Drogi gminne
– zakup dodatkowych materiałów na drogi,
– zakup dodatkowych usług,
– zakup i montaż progów zwalniających,
– budowa i przebudowa dróg,
– coroczna naprawa nawierzchni dróg,
– odśnieżanie,
– wykaszanie poboczy,
Chodniki– budowa nowych chodników przy drogach gminnych,
– modernizacja istniejących chodników,
– współfinansowanie budowy chodników przy drogach powiatowych i wojewódzkich
Place zabaw– modernizacja i rozbudowa placów zabaw,– modernizacja i rozbudowa placów zabaw przy szkołach,
Integracja– organizowanie festynów lokalnych,
– wizyty studyjne w innych sołectwach,
– spotkania integracyjne,
– organizacja cyklicznych imprez gminnych (np. dożynki gminne),
Sport– organizacja lokalnych imprez sportowych,
– organizacja zajęć dla mieszkańców (np. fitness),
– zakup sprzętu sportowego,
– finansowanie nagród w turniejach o puchar wójta,
– finansowanie działalności UKS,
– utrzymanie sal gimnastycznych,

Przedstawione zestawienie jest jedynie przykładem. Każda gmina powinna dokonać takiego podziału we własnym zakresie, uwzględniając lokalną specyfikę, wysokości dostępnych środków i gotowości sołectw do przejęcia odpowiedzialności za poszczególne zadania.

Wybór przedsięwzięć

O podziale środków dostępnych dla sołectwa decyduje zebranie wiejskie poprzez uchwalenie wniosku zawierającego wykaz przedsięwzięć do realizacji. Jest on przyjmowany z inicjatywy sołtysa, rady sołeckiej lub co najmniej 15 pełnoletnich mieszkańców sołectwa. Zwykle propozycje przedsięwzięć wypracowuje sołtys z radą sołecką. Niezbędne jest wnikliwie przeanalizowanie wysokości każdego wydatku, gdyż jeśli zabezpieczone środki okażą się niewystarczające, to realizacja danego przedsięwzięcia może być zagrożona. Dlatego wskazane jest skonsultowanie wysokości wydatków z pracownikami urzędu gminy, którzy mają dobre rozeznanie w danym zakresie. Jest to szczególnie istotne w przypadku planowania prac budowlanych. Może się okazać, że dane przedsięwzięcie wymaga opracowania dokumentacji technicznej, co z kolei zwiększa koszty jego realizacji.

Podsumowanie

Fundusz sołecki, który funkcjonuje w Polsce od dziesięciu lat, jest prostym i zarazem efektywnym rozwiązaniem z zakresu budżetu partycypacyjnego. Z informacji przekazanych przez MSWiA wynika, że w 2017 roku, był on realizowany w 71 proc. gmin. Przynosi on gminom dodatkowe środki stanowiące refundację części poniesionych wydatków, a mieszkańcom daje realne możliwości upiększania i rozwoju ich miejscowości. Ponadto może być ważnym narzędziem edukacji, który uczy obywateli planowania długofalowego i odpowiedzialności za podjęte decyzje.

Po co nam szkoła?

Czy nasze szkoły dobrze przygotowują uczniów do wyzwań, przed którymi staną oni w dorosłym życiu? Czy nacisk na zdobywanie wiedzy i system […]

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *